| Author |
 Topic |
|
|
Martin Kievits
Ervaren Forumlid (serieus betrokken)
Netherlands
637 Posts
|
 Posted-19 Jul 2003: 14:28:23  
|
De huidige discussie over zinloos geweld wordt gevoerd in termen van probleem en oplossing. Van een principieel debat over de relatie tussen burger en staat is nauwelijks sprake. Tijd voor radicale kritiek.
Door Thomas Poell (dec. 2001, echter nog steeds actueel !)
STRAF EN GEWELD - De normalisering van de ziel
NRC Handelsblad meldt in een speciaal katern over burger en gezag dat onder het zuilenstelsel Nederland een van de minst criminele landen ter wereld was; nu ligt de criminaliteit boven het West-Europees gemiddelde. De totale door de politie geregistreerde criminaliteit per hoofd van de bevolking is tussen 1970 en 1994 verviervoudigd. Na de dood van Meindert Tjoelker en enkele uit de hand gelopen nieuwjaarsrellen is er in Nederland een discussie losgebrand over zinloos geweld, zonder dat iemand overigens precies kan aangeven wat zinloos van zinvol geweld onderscheidt. Een groot deel van de commentatoren in de media ziet de oorzaak van de toename van geweld in de cultuur van non-interventie, die sinds begin jaren zeventig bestaat. Nu is vrijwel iedereen van mening dat de overheid een grotere inspanning dient te leveren in het terugdringen van geweld. Zo doet bijvoorbeeld een leraar uit Hoogeveen op de U-pagina van de Volkskrant een emotioneel beroep op de Haagse politici: 'Onze samenleving heeft veel meer duidelijkheid nodig. Hoe belangrijk vinden wij met elkaar onze normen en waarden? De wet aanpassen waar dat nodig blijkt, dat wordt van hen verwacht.' Ook Boris Dittrich, Tweede Kamerlid voor D66, vindt dat er veranderingen in de wet moeten komen. Premier Wim Kok en Marcel van Dam zoeken het beiden meer in een algehele mentaliteitsverandering. Hoe zij dit denken te bewerkstelligen, maken zij niet duidelijk. Concrete voorstellen voor een mentaliteitsverandering onder jongeren zijn in het verleden wel meer gedaan door onder andere oud-premier Lubbers. Hij wilde delinquente jongeren door middel van heropvoedingskampen weer op het rechte pad brengen. Een recenter voorstel komt van de Raad voor de Kinderbescherming, die jongeren bij hun eerste contact met justitie een persoonlijkheidstest wil laten afnemen. Het doel is om psychische- en gedragsstoornissen al in een vroeg stadium bij jeugdige delinquenten te kunnen opsporen en behandelen.
In meer of mindere mate stellen alle commentatoren dat er sprake is van een crisis en dat er snel praktische maatregelen genomen dienen te worden om verdere verloedering van de samenleving tegen te gaan. Opvallend is dat er nauwelijks sprake is van een principile discussie over de relatie tussen de burger en de staat. Iedereen lijkt er bij voorbaat vanuit te gaan dat criminaliteit het gevolg is van een gebrekkige controle door de staat en dat hier bovendien snel verandering in moet komen. Er wordt in de huidige discussie vrijwel alleen maar gedacht in termen van probleem en oplossing. Niemand heeft nog opgemerkt dat gevoelens van onveiligheid de afgelopen eeuwen een terugkerend verschijnsel zijn en dat hier keer op keer de roep om verdere controle op volgde. Wat de consequenties zijn van een steeds dieper ingrijpen van de staat in het dagelijks leven van mensen staat niet meer ter discussie. In de jaren zeventig bestond er wel een maatschappelijke discussie over de rol en opkomst van controle mechanismen. Vanuit verschillende hoeken werd kritiek geleverd op de traditionele autoriteitsverhoudingen. Tegenwoordig wordt de kritiek van toen, die voor een groot deel uit de menswetenschappen afkomstig was, gezien als de basis van de non interventie cultuur, waar men van af wil. Het is echter niet juist om al het denken uit die tijd op een hoop te vegen. Er zit een wezenlijk verschil tussen de radicale kritiek die afkomstig is uit de post-structuralistische hoek en het humanistische denken dat aanleiding heeft gegeven tot een groot aantal hervormingen in het moderne strafsysteem. Voor de radicale critici, waarvan Foucault een van de belangrijkste mensen was, betekende de humanistische hervormingen helemaal geen breuk in de ontwikkeling van het strafsysteem, maar eerder een verdere uitwerking hiervan. Ook in deze tijd, die vooral gekenmerkt wordt door het ontbreken van een wezenlijk debat, kan een her-evaluatie van de radicale kritiek uit de jaren zeventig een verdieping van de huidige discussie opleveren.
Foucault
Een van de belangrijkste radicale filosofen uit de jaren zeventig, is Michel Foucault. In het boek Surveiller et Punir schrijft hij over de historische ontwikkeling van gevangenissen, politie-apparaten en meer in het algemeen de groei van de disciplinaire samenleving. Kenmerkend aan de moderne samenleving is dat het leven van het individu in gevangenissen, scholen, fabrieken, kantoren, barakken en (psychiatrische) ziekenhuizen heel nauwkeurig in tijd en ruimte wordt gereguleerd. Cruciaal in de disciplinering van het individu in dit soort instituties is de relatie tussen kennis en macht. Waar het grootste deel van de Verlichtingsdenkers er vanuit gaat dat kennis en waarheid ontstaan in de afwezigheid van macht, laat Foucault zien dat waarheid en macht inherent met elkaar verbonden zijn.
De verbintenis is vooral heel duidelijk te zien in de ontwikkeling van het moderne strafsysteem. Naast de traditionele vraag of iemand schuldig of onschuldig is, werden in de negentiende eeuw een aantal andere waarheidsvragen belangrijk: 'Wat is de achterliggende oorzaak van een misdrijf? Hoe is de misdadiger tot zijn daad gekomen? Hoe zal hij zich in de toekomst gaan gedragen? En kunnen we hem weer op een normale manier in de samenleving laten functioneren?' Het moderne strafrecht draait voor een groot deel om de vraag wat er zich afspeelt in de crimineel en in hoeverre deze als waanzinnig getypeerd kan worden. Om hier achter te komen is er de afgelopen twee honderd jaar een complexe strafrechtelijke machine geconstrueerd, waarin de menswetenschappen een centrale positie innemen. Zo is het bijvoorbeeld de taak van de psychiater om te bepalen in welke mate de misdadiger abnormaal is en hoe hij hiervoor behandeld kan worden. Voor de bioloog ligt al de opdracht klaar om na te gaan of crimineel gedrag misschien niet een genetische achtergrond heeft. De moderne misdadiger is een object van kennis geworden. Kennis die gebruikt wordt om de crimineel te normaliseren. Het centrum van de moderne strafrechtelijke machine is de gevangenis, waar alle technieken van normalisering samenkomen.
Disciplinaire samenleving
De mechanismen van disciplinering beperken zich overigens niet tot de gevangenis. Sterker nog, de normalisering van de misdadiger en de potentile misdadiger vindt over de laatste twee eeuwen in steeds mindere mate plaats binnen de muren van de gevangenis. Andere disciplinaire methodes, zoals onderwijs, medicijnen, psychologische behandeling, sociale bijstand en sociaal werk, worden ingezet om het individu op het rechte pad te houden. De gevangenis is tegenwoordig in het spectrum van normaliseringstechnieken een vrij onsubtiel middel, wat slechts in laatste instantie wordt ingezet. Een ontwikkeling waar het humanistische denken, dat in de jaren zestig en zeventig een grote opleving doormaakte, een flinke steen aan heeft bijgedragen. Lange gevangenisstraffen worden niet meer gezien als een oplossing van het huidige geweldsprobleem. Iedereen weet dat een groot deel van de delinquenten die uit de gevangenis is vrijgelaten weer snel het criminele pad kiest. Er moet iets veranderen in de ziel van de misdadiger en of dit nu in de gevangenis gebeurt of in de samenleving maakt niet zo veel uit. Het gaat trouwens ook niet meer enkel over de traditionele misdadiger. Iedereen is immers een potentile crimineel, dat heeft de dood van Meindert Tjoelker maar al te zeer duidelijk gemaakt. Jongeren die een avondje gaan stappen, veranderen aan het einde van de nacht in wilde beesten. En supporters die in het weekend elkaar te lijf gaan met kettingen en messen, zijn door de week vaak hele brave werknemers. Afgezien nog van de onkreukbare financile medewerker, die er met een aantal miljoen van het bedrijf vandoor probeert te gaan. De discussie over geweld maakt duidelijk dat het politici, hulpverleners en deskundigen vooral te doen is om preventie. Premier Kok zegt niet voor niets dat er een algemene mentaliteitsverandering moet komen. Het individu moet al heel vroeg bij de lurven gegrepen worden, nog voor het criminele idee in zijn hoofd opkomt. De kinderbescherming stelt dat jongeren die in het criminele circuit terecht zijn gekomen al bijna niet meer te redden zijn, het gaat erom al in een eerder stadium in te grijpen.
De ziel van het moderne individu staat terecht. Iedereen is een object van kennis. Criminelen, consumenten, schoolkinderen, werknemers, seksueel actieven en inactieven, drugsgebruikers, jongeren, ouderen en studenten worden onderzocht door het wetenschappelijk bedrijf, dat zowel aan overheid als commercie is gekoppeld. In al het onderzoek dat wordt gedaan gaat het erom wat er zich afspeelt in de geest van het individu. Gaat meneer morgen een cd-speler kopen, CDA stemmen, een moord plegen of blijft hij lekker een dag voor de tv hangen? Het feit dat het moderne individu een object van kennis is geworden heeft deze niet onberoerd gelaten. De ziel die ondervraagd en gekneed kan orden, is tot de realiteit van alledag gaan behoren. Vrijwel niemand ontsnapt tegenwoordig aan het probleem van de psyche, de persoonlijkheid en het bewustzijn. De ziel wordt in de eerste plaats als probleem gesteld. Het gaat er immers niet slechts om haar te ondervragen, ook vooral om haar in de gewenste richting te veranderen. Vanaf zijn geboorte wordt het individu achterna gezeten door hordes opvoeders, die zich ook nog eens in hoog tempo lijken te vermenigvuldigen. Naast de ouder staat tegenwoordig de opvoedkundige, de leraar heeft gezelschap gekregen van de hoger opgeleide onderwijsdeskundige en de pastoor wordt vervangen door de psycholoog of een andere zielknijper. Al deze deskundigen vinden vervolgens natuurlijk ook weer nieuwe problemen voor het individu. Gelukkig ontdekken zij vaak wel snel nieuwe technieken om de problemen te lijf te gaan. Het laat zich raden dat het verbeteringsproject van de ziel er een zonder einde is. Het individu is letterlijk gevangen in het doolhof van de ziel.
Big Brother
De moderne staat heeft de taak op zich genomen om de ziel van de burger zo te kneden dat deze geen geweld meer gebruikt tegen zijn medeburgers. Maar hoever kan de overheid hierin gaan? Minister Sorgdrager stelde enkele weken geleden voor om camera's in kroegen te plaatsen. Bovendien moest het nu maar eens afgelopen zijn met al die Happy Hours, daar komen tenslotte alleen maar problemen van. Vluchtte de hoofdpersoon uit 1984 niet naar het platteland om daar met zijn geliefde koffie en wodka te kunnen drinken buiten het oog van de camera's van Big Brother? De kinderbescherming wil potentieel criminele jongeren preventief gaan behandelen. Maar wat gebeurt er als de wetenschap ontdekt dat sommige kinderen een grotere genetische aanleg hebben voor crimineel gedrag? Het lijkt niet meer zo'n grote stap om bepaalde groepen kinderen vanaf hun geboorte preventief te behandelen. Zolang we alleen in termen van probleem en oplossing kunnen nadenken over geweld en criminaliteit is het niet mogelijk om in discussie te gaan over de consequenties van de disciplineringsmechanismen die we in werking stellen.
Een volledig veilige wereld waar elke onzekerheid uit is verdwenen is een fabeltje. Een wereld die in zeer hoge mate gestructureerd wordt door technieken van normalisering is dit niet. In de loop van de afgelopen twee eeuwen is het idee ontstaan dat het de taak van de overheid is het leven zo in te richten dat gevaren en tegenstellingen die met leven verbonden zijn uit de wereld geholpen worden. Misschien wordt het tijd om te accepteren dat onzekerheid en onveiligheid facts of life zijn, waar we mee moeten leren leven. Dit is geen pleidooi voor de afschaffing van de gevangenis, het strafrecht of de staat. Waar het om gaat is dat er een grens zit aan de mate waarin het handelen van individuen kan en mag worden gecontroleerd en gestuurd, buiten de toepassing van het recht om. Wanneer die grens niet duidelijk meer ter discussie staat, zal er een dag komen waarin we geen verantwoordelijkheid meer kunnen nemen voor ons eigen denken en handelen. Op die dag zal er gelukkig nog wel een eindeloos aantal deskundigen klaar staan om dit van ons over te nemen.
Grote geesten houden zich bezig met ideen, middelmatige geesten met gebeurtenissen en kleine geesten met personen...
|
Edited by - Martin Kievits on 19 Jul 2003 14:30:41
|
|
Klacht indienen
|
|
|
|
|
Bram Fick
Ervaren n productief Forumlid
Netherlands
3754 Posts
|
Posted-19 Jul 2003: 15:42:11
|
Een interessant gedeelte uit bovenstaand stuk vind ik dat waarin de auteur uiteenzet dat het de laatste eeuwen steeds gebruikelijker is geworden in de strafbepaling om 'nauwkeurig' te bepalen wat de motieven, de psychische gesteldheid en eventuele verzachtende omstandigheden zijn geweest bij een misdaad.
Ik denk dat deze gebruiken misschien kunnen helpen bij een eventuele heropvoeding van de misdadiger, maar dat ze niet helpen bij het verantwoordelijk houden van de dader voor zijn daad. Het zou denk ik beter zijn om gewoon te bepalen of iemand iets werkelijk gedaan heeft en hem indien dat zo is daarvoor te straffen ongeacht zijn psychische conditie.
Ik heb dit eind vorig jaar ook, met een aantal andere plannen voor het veiligheidsbeleid, in overweging gegeven aan de LPF toen ideen werden gevraagd voor het nieuwe programma. Mijn opmerkingen voor de uitvoeringskant werden verwelkomd, met mijn 'juridische' ideen wist men geloof ik niet goed wat men er mee aanmoest.
Dit stuk heb ik destijds ook op dit forum geplaatst. Ik doe het nu nogmaals, omdat met name mijn derde punt in het licht van de door Martin geplaatste beschouwing wat beter tot zijn recht komt.
Voor de duidelijkheid, ik schreef vorig jaar in reactie op het toen voorliggende hoofdstuk 'veiligheid' uit het conceptprogramma van de LPF zoals dat op de ALV in Rotterdam was uitgedeeld:
De belangrijkste misser in dit hoofdstuk is dat Pim's plan ontbreekt om de prestaties van de politie beter te meten en leidinggevenden van onderdelen en districten op grond van de behaalde prestaties voor wat betreft hun carrire af te rekenen.
Pim had dit plan van de Amerikanen overgenomen, waar het de basis was van de veel betere prestaties van de politie in met name de grote steden. Lees hierover het onlangs verschenen boek van de voormalige burgemeester van New York, Giuliani. Het meten van niet alleen de prestaties maar ook gedetailleerde informatievergaring over misdaadpatronen en het effect van bepaalde maatregelen deed men daar met een ge”ntegreerd systeem genaamd 'Compstat' (Ik neem aan een acroniem van 'computers' en 'statistics'). De door dit systeem gegenereerde cijfers worden dagelijks geanalyseerd en er wordt dan met gezond verstand actie ondernomen. Vervolgens denkt men volgens de goede angelsaxische traditie niet rationalistisch maar empiristisch.
Een van de opmerkelijke resultaten voor Giuliani was dat zijn oorspronkelijke plan om meer politie te laten patrouilleren niet de
resultaten opleverde die hij ervan verwacht had. Misdadigers bleken het wel fijn te vinden om precies te weten waar de politie uithing; ze gingen gewoon elders aan de slag. 'Meer blauw op straat' bleek wel effectief om de burgers zich in hun buurt veilig te laten voelen, maar boeven werden er niet door gepakt en Compstat toonde dat de misdaad zich slechts verplaatste.
Effectiever bleek het om de politie zo te organiseren dat ze zo snel mogelijk na een melding in actie konden komen. Boeven vangen is de beste manier van misdaadpreventie, je voorkomt er hun volgende misdaad mee. In plaats van een politieagent op de straathoek kun je er beter een net om het hoekje hebben.
Een andere ontdekking was dat het zeer effectief is om juist ook de minder ernstige criminaliteit hard aan te pakken. Dit onderdeel werd bekend onder de term 'zero tolerance'. Ook hier is weer de reden dat men door die kleinere misstappen te bestraffen grotere misdaden later voorkomt. Het lijkt me goed als de LPF stelling neemt tegen het Openbaar Ministerie dat 'prioriteiten' meent te moeten stellen en aan fietsendiefstal en winkeldiefstal nauwelijks meer iets doet. Zo kweken we misdadigers.
Een ander punt dat ik mis is dat we moeten ophouden met de omslachtige weging van de psyche van misdadigers om de strafmaat te bepalen. We moeten mensen verantwoordelijk houden voor hun gedrag. Slimme misdadigers en advocaten maken eindeloos misbruik van de psychologische regeltjes. Denk aan het verhaal dat onlangs in Elsevier stond over de moordenaar van Gerrit Jan Heyn, die nu rustig vertelt dat hij allerlei onware verhalen tegen de rechtbank heeft opgehangen om de indruk te wekken dat hij verminderd toerekeningsvatbaar was.
Tot slot moet er iets gedaan worden aan de belachelijke omstandigheid dat vormfouten in de bewijsgaring en in de procesvoering tot vrijspraak van bewezen misdadigers kunnen leiden. Voor wat betreft de illegale bewijsgaring kunnen de burgerrechten afdoende beschermd worden door de wetsovertreders aan de kant van de staat te bestraffen. De andere wetsovertreder belonen heeft geen enkele zin.
Fouten in de procedure moeten eenvoudig hersteld kunnen worden.
Ik stel vier nieuwe punten voor:
1. afrekenen van politie op meetbare resultaten
2. Boeven pakken is de beste vorm van preventie; ook kleine misdaad moet worden aangepakt
3. De daad moet bestraft worden en de burger is verantwoordelijk voor zijn daden: slechte jeugd of slechte bui is geen reden voor strafvermindering
4. Vormfouten mogen niet leiden tot vrijspraak of strafvermindering
met vriendelijke groet,
Bram Fick |
Edited by - Bram Fick on 19 Jul 2003 15:45:21
|
Klacht indienen 
|
|
|
Topic |
|
|
|
Topic Locked