|
Marjan Duijsens
Ere Forumlid
Netherlands
3472 Posts
|
 Posted?-?14 May 2003?:? 10:26:26 ? ?
|
Democratie in Nederland, één jaar na de moord
6 mei 2003
Men kan erover twisten of de moord op Pim Fortuyn op 6 mei 2002 een politieke moord was of niet. Desondanks staat vast dat zijn naam verbonden blijft aan een politieke aardverschuiving. Hoe ziet het landschap eruit nu de mist van een jaar onrust is opgetrokken?
door Koert van Bekkum
De opkomst en het dramatische einde van Pim Fortuyn was een gebeurtenis op zich. Nooit eerder was een relatieve buitenstaander met politieke ambities erin geslaagd zo hoog te stijgen in de peilingen. Fortuyn had lak aan het systeem van politieke partijen en zag telkens weer kans het taboe van de politiek correcte mening te doorbreken. Als geen ander speelde hij in op de steeds grotere rol van de media in de politiek. En door de bal, maar soms ook de man te spelen, legde hij binnen een paar maanden de zwakheden van Paars bloot. Hij was een bijzondere, extraverte, maar eenzame man, die met zijn magische aantrekkingskracht niet alleen de massa, maar ook de elite boeide. Geen wonder dat velen na zijn dood het idee hadden dat met hem een belofte in de kiem was gesmoord.
Wat zegt deze gebeurtenis over Nederland? Hoe is zijn opkomst te typeren en waarvan is het een symptoom? Een van de antwoorden op deze vraag is dat Fortuyn in zijn doorbreken van de polderconsensus voortborduurde op wat al langer aan de hand was sinds de elfde september 2001. Met een keur aan voorbeelden maakt Maarten Huygen, commentator van NRC Handelsblad, dit duidelijk in de jongste uitgave van magazine M. Door Fortuyn heeft Nederland afscheid genomen van het tijdperk waarin alles en iedereen werd gemeten aan de normen die waren ontleend aan de Tweede Wereldoorlog, aan de confrontatie met het absolute kwaad van nazisme en antisemitisme. Met een beroep op deze normen is de vreemdelingenproblematiek jarenlang ontkend en gemarginaliseerd. Fortuyn doorbrak dit taboe. Daarmee was het probleem op de agenda gezet. Maar paradoxaal genoeg hebben extreme opvattingen die hij bepaald niet voorstond - zoals homohaat en latente vormen van antisemitisme - hiermee ook weer vrij spel gekregen.
Debat
Dit feit roept de vraag op wat er precies is misgegaan met de Nederlandse politiek. Hoe komt het dat het vreedzame eiland dat ons land was, zo is veranderd? De politicoloog Jos de Beus zocht het antwoord kort na 6 mei 2002 al snel in wat hij de 'toeschouwersdemocratie' noemt. De uitholling van de ideologieën en het verdwijnen van het gezag hebben de politieke betrokkenheid van mensen veranderd. Politiek bedrijven is procedureel besturen geworden. De managementpolitiek van Paars is daar een schoolvoorbeeld van. Ondertussen doet de burger niet meer mee. Hij kijkt slechts via de media hoe dat gebeurt. De afbraak van het tweede kabinet Kok is daarvan een treffende illustratie. Breng het debat terug, scheidt de politiek weer van het bestuur, dan zal het beter gaan, zo adviseerde De Beus.
De socioloog Gabriël van den Brink vond dat te simpel. In zijn visie was de opkomst van Fortuyn een monsterverbond tussen twee bevolkingsgroepen: de 'bedreigde' burger - de onderklasse die zich weggestopt voelt in probleemwijken - en de 'bedrijvige' burger - de rijke ondernemer die wordt beknot door een woud aan regelgeving en zich bestolen voelt door het crimineel instituut, de belastingdienst. Net als deze groepen voelde Fortuyn zich miskend en namens hen riep hij de regering op nu eens eindelijk haar verantwoordelijkheid te nemen. De kern van het probleem zit 'm volgens Van den Brink in die miskenning. Politici kunnen de problemen die zijn aangekaart wel oppakken, maar zolang ze te ver bij de mensen vandaan blijven staan, smeult het ongenoegen voort. Er zal ruimte moeten komen voor meer direct contact met het openbaar bestuur om aan de wensen van de boze burger tegemoet te komen, aldus Van den Brink in december 2002.
Maar is dat zo? Zijn politici er als ze beter luisteren en er meer directe vormen van democratie komen? Dat lijkt toch wel erg op het aloude geloof in de volkssoevereiniteit: als het volk het maar te vertellen heeft, komt alles goed. Van den Brink is de laatste tijd minder positief gestemd. Wat ook een probleem is, is dat mensen zich meer opstellen als klant dan als staatsburger.
En daarmee zijn we terug bij de betrokkenheid van de burger bij de politiek. Wat spreekt aan? Waarom sprak Fortuyn zo tot de verbeelding? Volgens de filosoof Govert Buijs vergeten veel analisten dat Fortuyn in tegenstelling tot andere politici herinnerde aan het religieuze aspect dat politiek altijd aankleeft. Hij bracht het zingevingsvacu?m aan het licht waarvan Paars de exponent was geworden, juist door te zeggen dat hij door God geroepen was. Bij hem pasten - net als bij bijvoorbeeld Den Uyl - woorden als hoop, redding en thuiskomen. Tegelijk weerspiegelde Fortuyn in persoon de worsteling van onze cultuur met de erfenis van de jaren zestig: eerst links, nu rechts; oog voor het tekort aan samenhang, maar hyperindividueel; solidair met anderen, tegelijk elitair; sprekend over normen en waarden, maar zelf niet aanspreekbaar op het overtreden daarvan.
Diepte
De verschillende verklaringen onthullen elk iets van de diepte van de crisis in de Nederlandse politiek. In de eerste plaats lijkt het systeem van politieke partijen failliet. Partijen zijn niet langer in staat de openbare mening te ordenen. Maar ondertussen bestaan ze nog wel en er is geen alternatief. Ten tweede is er meer debat in de media dan in het parlement. Daarmee verwordt de publieke verantwoording van bestuurders tot een schijndebat. Maar politici die daarom weigeren uitleg te geven voor een camera voordat ze dat in de Tweede Kamer hebben gedaan, zijn nauwelijks te vinden. In de derde plaats vraagt het gebrek aan bezieling, aan hogere idealen, om herwaardering van ideologieën. Maar het hoopvolle begin dat het CDA op dit gebied had laten zien, lijkt inmiddels gestrand op de harde praktijk van de Nederlandse compromispolitiek. En in de vierde plaats heeft het leiderschap van twee politici die het gat van Fortuyn enigszins leken te vullen, Jan Peter Balkenende en Wouter Bos, de afgelopen maanden diverse deuken opgelopen, onder andere door het Margarita-debat en de opstelling van de PvdA in de kwestie Irak.
Het is allemaal niet om vrolijk van te worden. Maar het is even niet anders.
©Nederlands Dagblad
groetjes Marjan
|
|
|
?
?Democratie in Nederland, één jaar na de moord
