|
Martin Kievits
Ervaren Forumlid (serieus betrokken)
Netherlands
637 Posts
|
 Posted-23 Aug 2003: 11:28:32  
|
Uit: NJB 2003/29
Verboden links
Deborah Lakerveld is adviseur bij BeZo-Consult te Amersfoort.
Tina van der Linden-Smith is docent IT en Recht aan de Universiteit Utrecht.
Het is niet zo dat op internet rechten vogelvrij zijn. In dit artikel worden de grenzen afgetast. Over surface links, deeplinks, inline links en framed links.*
Een online krant meldt dat het terrorismehandboek van Al-Qaeda gewoon op internet te bekijken is, en in dat nieuwsbericht staat een link naar een website die naar dat handboek linkt.1 Een bekende wereldwijde accountantsorganisatie kan een parodie op haar lijflied niet waarderen, en maant een van haar consultants om de link naar het echte lijflied op zijn website te verwijderen.2 De Duitse spoorwegen eisen van een Nederlandse provider dat de hyperlinks verwijderd worden naar informatie over sabotagemogelijkheden.3 En een grote makelaarsorganisatie wil niet dat een koopjesjagende zoekmachine haar online database doorzoekt en deeplinks naar gevonden huizen in een eigen opmaak presenteert.4
Kunnen inderdaad door middel van een hyperlink rechten van anderen worden geschonden? Kan het leggen van een link naar onrechtmatige informatie strafbaar zijn, of leiden tot privaatrechtelijke aansprakelijkheid? Welke risico's loop je door op je website hyperlinks op te nemen?
In dit artikel proberen wij een overzicht te geven met betrekking tot de juridische haken en ogen van hyperlinks. Eerst bespreken we kort wat hyperlinks zijn, en welke verschillende soorten links er onderscheiden moeten worden. Vervolgens inventariseren we op welke rechtsgebieden er sprake kan zijn van onrechtmatige links. Ten slotte kijken we naar mogelijke oplossingen.
Door (links naar) informatie als onrechtmatig te bestempelen, kom je al gauw in de buurt van meer fundamentele vragen rondom vrijheid van meningsuiting en vrijheid om informatie te ontvangen of te vergaren.5 Helaas is er in het kader van dit artikel geen ruimte om op die vragen in te gaan. Ook de aan het internet inherente internationale problematiek moeten wij wegens ruimtegebrek onbesproken laten.
1. Hyperlinktechnieken
Webpagina's op het wereldwijde web zijn met elkaar verbonden door middel van links. Een link is eigenlijk niets anders dan een verwijzing, waarbij de gebruiker, door op de link te klikken, doorgeleid wordt naar de webpagina waarnaar verwezen wordt. De term hyperlink wordt gebruikt als overkoepelende term voor alle soorten links.
Surface links en deeplinks
Links kunnen onderscheiden worden naar de positie in de website van de pagina waarnaar ze verwijzen. Een surface link verwijst naar de beginpagina (homepage) van een website. In het algemeen is het adres (de URL) van die beginpagina gelijk aan de domeinnaam, bijv. www.rechtspraak.nl. Een gebruiker die via zo'n link op een andere site binnenkomt komt als het ware gewoon netjes door de voordeur naar binnen. Dat betekent dat hij langs eventuele reclame en tellertjes komt, en dat de maker van de website enige controle heeft over de manier waarop de bezoeker verdergaat.
Maar het is ook vaak mogelijk om rechtstreeks naar een onderliggende pagina (subpagina) te gaan, via een zij- of achterdeur (een deeplink). Het adres is dan vaak een stuk langer (bijv. https://www.rechtspraak. nl/rechtbank/ leeuwarden/reglementen/reglement_ van_orde.htm), en afhankelijk van de opbouw van de website. Dat is voor de bezoeker efficinter - hij is dan immers meteen waar hij wezen moet. Hij mist misschien wel relevante context-informatie (zoals van wie de informatie afkomstig is), en omzeilt wellicht reclamebanners en tellers. Als de bezoeker toch wil weten op wat voor soort website hij terecht is gekomen, is het - afhankelijk van hoe de site is opgezet - vaak wel mogelijk om vanuit de onderliggende pagina naar boven te komen.
De website waarnaar gelinkt wordt kan op verschillende plaatsen in het venster (window) van de browser (het programma waarmee het internet betreden wordt) worden gezet. Bij een gewone (deep- of surface) link wordt ofwel een nieuw browser-window geopend, ofwel de verwijzende website wordt verlaten, maar in ieder geval krijgt de gebruiker de website waarnaar verwezen wordt als n geheel, in n venster te zien. Ook de URL van de website waarnaar verwezen wordt verschijnt boven in de adresregel (address-bar), zodat het voor de gebruiker duidelijk is dat hij naar een andere website is doorgesurft.
Inline links en framed links
Het is echter ook mogelijk om de website waarnaar verwezen wordt op te nemen binnen de verwijzende pagina. Voor plaatjes en objecten (dat wil zeggen beelden, video's, Java-applets, ActiveX-controls, etc.) kan dat met behulp van een zogenaamde inline link: er wordt dan als het ware een stukje uit de andere website gekopieerd en in de eigen website geplakt, zonder dat de gebruiker zich hier noodzakelijkerwijs van bewust is. Zo kan dus de suggestie gewekt worden dat hetgeen waarnaar verwezen wordt onderdeel is van de verwijzende website.6
Datzelfde geldt, zij het misschien in iets mindere mate, voor een zogenaamde framed link. Vaak zijn websites verdeeld in frames (rechthoekige vakken), waarbij de inhoud van de verschillende frames verschillende webpagina's zijn. In een frame kan een pagina van de eigen website, maar ook een pagina van een andere website verschijnen - zonder dat voor de gebruiker meteen duidelijk is dat de informatie van een andere website afkomstig is. De URL van de website waarnaar verwezen wordt verschijnt in dat geval niet in de address-bar.7
2. Auteursrecht
De kernbegrippen van het auteursrecht zijn in dit verband openbaarmaken en verveelvoudigen. Artikel 1 van de Auteurswet 1912 (Aw) bepaalt dat het openbaarmaken en verveelvoudigen van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst het uitsluitende recht van de maker is - behoudens enkele wettelijke beperkingen.
Het recht op openbaarmaken houdt onder andere in het recht van de maker om het werk in welke vorm dan ook ter kennisneming van het publiek te brengen.8 Grofweg is elke vorm van aanbieden aan het publiek en ieder gebruik van het werk in een nieuwe situatie of een nieuwe context een openbaarmaking. Door een hyperlink naar een webpagina te leggen, zorgt de plaatser ervoor dat anderen die pagina op kunnen vragen. Hij biedt de pagina daarmee aan het publiek aan. Echter, de maker van de webpagina waarnaar gelinkt wordt, biedt de informatie zelf ook aan door de informatie op de webpagina te plaatsten. De vraag is dan ook of door het aanleggen van de hyperlink het werk in een andere context wordt gebruikt dan waarin de auteur dit doet.
Het tweede exclusieve recht van de maker, het reproductie- of verveelvoudigingsrecht, houdt in dat het zonder toestemming van een auteur niet is toegestaan om zijn werk te reproduceren of te verveelvoudigen, behoudens de in de Auteurswet voorziene uitzonderingen. Reproduceren of verveelvoudigen betekent hier het tot stand brengen van nieuwe exemplaren. Het gaat dus om een kopie van het werk. Voor de benodigde toestemming is niet belangrijk hoe men het beschermde werk reproduceert - zij het dat een tijdelijke kopie die is gemaakt als onderdeel van een technisch proces om gebruik van het werk mogelijk te maken (zoals bijvoorbeeld voor het raadplegen van informatie op internet) niet valt onder het reproductie- en verveelvoudigingsrecht.9
2.1 Deeplinks
De vraag of het aanbrengen van een deeplink inbreuk kan maken op auteursrecht is aan de orde geweest in de bekende uitspraak Kranten.com.10 In deze zaak ging het om deeplinks naar webpagina's met actuele artikelen die waren gepubliceerd op de websites van enkele dagbladen. De website van Kranten.com geeft per krant een overzicht van het nieuws en maakt daarbij gebruik van titellijsten. Via deeplinks kan de bezoeker doorklikken naar het gewenste artikel. PCM, de overkoepelende uitgever van een aantal kranten, stelde dat Kranten.com inbreuk maakte op het auteursrecht en databankenrecht11 en wilde een verbod op de deeplinks.
De president in kort geding oordeelde over de vraag of een deeplink is aan te merken als een verveelvoudiging van de artikelen van de dagbladen dat 'het vanaf de website Kranten.com aanleggen van een (deep)link naar de (berichten en artikelen op de) website van de door de Dagbladen uitgegeven kranten niet is aan te merken als een verveelvoudiging van die werken'.12 Naar het oordeel van de president maakt een deeplink dus geen inbreuk op het kernbegrip verveelvoudigen van het auteursrecht. De president geeft geen oordeel over het andere kernbegrip openbaarmaken. Waarschijnlijk telt openbaarmaken minder zwaar dan verveelvoudigen. Internet is in zijn wezen immers een middel om opnbaar te maken en zou daarom altijd inbreuk maken. De conclusie is dat deeplinken in beginsel geen inbreuk maakt op auteursrecht.
Het integraal overnemen van de titellijsten en het weergeven daarvan, met bronvermelding, op de eigen website van kranten.com is wl aan te merken als een verveelvoudiging van die titels en van de lijst als zodanig. Kranten.com is echter aan te merken als een persorgaan in de zin van artikel 15 Aw, waardoor er toch geen sprake is van inbreuk op het auteursrecht. Bovendien valt het overnemen met bronvermelding van de titellijsten onder de citeervrijheid van artikel 15a lid 3 Aw.13
2.2 Inline links
In Nederland is tot nu toe geen rechtspraak over de vraag of een inline link inbreuk kan maken op auteursrecht. In de Verenigde Staten wel: in februari 2002 deed het Gerechtshof van Californi uitspraak in de zaak van fotograaf Kelly tegen de website Ditto.com.14 Ditto.com is een gespecialiseerde zoekmachine waarmee plaatjes gezocht kunnen worden (een image search engine). Het zoekresultaat werd zowel als kleine thumbnail (verkleinde kopie van een plaatje) als vergroot (full size) weergegeven in een frame van Ditto.com. Daardoor werd de suggestie gewekt dat de foto's afkomstig waren uit een database van Ditto.com. In de uitspraak wordt vastgesteld dat het vergroot weergeven van de foto's binnen het Ditto-frame in strijd is met het auteursrecht van de fotograaf.15 In het voordeel van Ditto.com werd beslist dat zoekmachines het recht hebben om de zoekresultaten als thumbnail copies weer te geven, mits deze thumbnail een link heeft met de URL van de website waar het plaatje vandaan komt. Dit betekent dat een image search engine een 'full sized image', buiten de context van de website waar het plaatje oorspronkelijk op staat, niet mag weergeven. Een image search engine mag slechts een link vanaf de thumbnail maken naar de oorspronkelijke website, waar het plaatje vervolgens in full size bekeken kan worden.16
Dit is een uitspraak naar Amerikaans auteursrecht. Toch is de kern van deze uitspraak naar onze mening ook toepasbaar in Nederland. Een inline link kan de suggestie wekken dat de weergegeven afbeelding afkomstig is van de verwijzende website. Je zou kunnen redeneren dat het dan onrechtmatige openbaarmaking of verveelvoudiging betreft, omdat er geen bron wordt vermeld en het werk in een andere context wordt gebruikt. De uitspraak in de Ditto-zaak biedt een goede oplossing. Een zoekmachine (of andere website die gebruikmaakt van inline links) mag de afbeeldingen weergeven, mits er een link is naar de oorspronkelijke website. Als men de afbeelding dan aanklikt, is de afbeelding vervolgens op ware grootte te zien op de oorspronkelijk website. Op deze manier is altijd duidelijk dat een afbeelding afkomstig is van een andere website, en is er geen inbreuk op auteursrecht.
2.3 Framed links
Ook over de vraag of door middel van framed links inbreuk gemaakt kan worden op auteursrecht is in Nederland geen rechtspraak. Bij framed linken is beter voor te stellen dat een dergelijke manier van linken wordt ervaren als een inbreuk dan bij gewoon deeplinken. Bij deze techniek wordt immers de informatie van een andere website geplaatst binnen een frame van de website die de link heeft gemaakt. Als er geen bron wordt vermeld, en de suggestie wordt gewekt dat de informatie van de eigen website afkomstig is, is er ons inziens sprake van een nieuwe openbaarmaking, omdat immers het werk in een andere context wordt gebruikt. En dus is toestemming van de maker vereist, en is er zonder toestemming sprake van inbreuk op auteursrecht.
3. Databankenrecht
Een databank is, volgens artikel 1 lid 1 onder a van de Databankenwet (Dw):
'een verzameling van werken, gegevens of andere zelfstandige elementen die systematisch of methodisch geordend en afzonderlijk met elektronische middelen of anderszins toegankelijk zijn en waarvan de verkrijging, de controle of de presentatie van de inhoud in kwalitatief of kwantitatief opzicht getuigt van een substantile investering'.
Artikel 2 Dw bepaalt dat de producent van de databank het uitsluitende recht heeft om toestemming te verlenen tot:
'a. het opvragen of hergebruiken van het geheel of een in kwalitatief of kwantitatief opzicht substantieel deel van de inhoud van de databank;
b. het herhaald en systematisch opvragen of hergebruiken van in kwalitatief of in kwantitatief opzicht niet-substantile delen van de inhoud van een databank, voorzover dit in strijd is met de normale exploitatie van die databank of ongerechtvaardigde schade toebrengt aan de rechtmatige belangen van de producent van de databank.'
3.1 Deeplinks
In de eerder besproken Kranten.com zaak stelde PCM ook dat kranten.com met het opnemen van links naar de krantenartikelen inbreuk maakte op het aan PCM toekomende databankenrecht.
Voor wat betreft de titellijsten oordeelde de president dat die weliswaar te beschouwen zijn als een verzameling van gegevens die ieder afzonderlijk toegankelijk zijn. Echter, i.c. is aan het vereiste van substantile investering volgens de president niet voldaan omdat de investering van de kranten gericht is op het vergaren van de berichten en artikelen, en het opmaken van titellijsten daarvan slechts een bijzaak is.
Maar ook indien de websites van elk der dagbladen als geheel, dus als combinatie van de homepage met de daarachter liggende pagina's met berichten en artikelen, wel als databank in de zin van de wet zouden moeten worden beschouwd, is er volgens de president nog geen sprake van inbreuk op het databankenrecht:
'In dit geval is immers het opvragen en hergebruiken van slechts de titellijstjes niet aan te merken als het opvragen of hergebruiken van een in kwalitatief of kwantitatief opzicht substantieel deel van de inhoud van de databank. Ook het feit dat dit (...) herhaald en systematisch gedaan wordt maakt geen inbreuk op de rechten van de Dagbladen als producten van de databank omdat (...) voorshands niet aannemelijk is te achten dat dit in strijd is met de normale exploitatie van de databanken of ongerechtvaardigde schade toebrengt aan belangen van de Dagbladen.'17
3.2 Framed links
De vraag of door middel van framed links inbreuk gemaakt kan worden op het databankenrecht kwam aan de orde in de El Cheapo-zaak.18 El Cheapo, een koopjesjagende zoekmachine van De Telegraaf, kent onder andere een categorie 'wonen'. Na het invullen van een aantal kenmerken, zoals plaats, straat, type en prijscategorie, zoekt de zoekmachine diverse woningbestanden door, waaronder die van de NVM. De gevonden gegevens worden gecombineerd weergegeven in een lijst in een profiel van El Cheapo. Er is dus sprake van een framed link. De herkomst van de gevonden gegevens wordt vermeld en door op de link te klikken wordt er een nieuw venster geopend van de website van de betreffende NVM-makelaar waar de gevonden woning op vermeld staat.
De NVM maakt bezwaar tegen het gebruik dat El Cheapo van haar databank maakt. In de verschillende instanties zijn de rechters het oneens over de vraag of het hier nu wel een databank betreft in de zin van artikel 1 Dw. Met name de vereiste 'substantile investering' wordt verschillend beoordeeld. Is de NVM-databank op intenet te beschouwen als slechts spin-off, een bijproduct van de verzameling gegevens met betrekking tot te koop staande huizen die de afzonderlijke NVM-makelaars in het kader van hun bedrijfsvoering sowieso aanleggen? Of is er wel aan de vereiste substantile investering voldaan met de 31 miljoen gulden die de NVM naar eigen zeggen in de databank, die nu voor meerdere doelen gebruikt wordt, ge”nvesteerd heeft?
De Hoge Raad is van oordeel dat 'noch de Richtlijn,19 noch art. 1 onder a Databankenwet een aanknopingspunt biedt voor de zienswijze dat, ingeval een databank voor meerdere doeleinden gebruikt wordt, voor elk van die doelen afzonderlijk een substantile investering moet zijn aan te wijzen.' Ook wordt in deze uitspraak het bestaan van deeldatabanken ge”ntroduceerd. Een deelverzameling kan als een databank worden gekwalificeerd, indien deze deelverzameling een duidelijk eigen, zelfstandig karakter heeft. Bovendien is vereist dat de deelverzameling een eigen systematische of methodische ordening heeft, naast de ordening die de totale databank kenmerkt.
De Hoge Raad heeft alleen bepaald dat de NVM-databank onder de bescherming van de Databankenwet valt. Over de vraag of de deeplinks die El Cheapo legt (als resultaat van een zoekvraag van een gebruiker) onrechtmatig zijn spreekt de Hoge Raad zich niet uit. Inmiddels wordt de NVM-databank niet meer door El Cheapo doorzocht.20
3.3 Inline links
Over de vraag of via inline links inbreuk gemaakt kan worden op het databankenrecht heeft de Nederlandse rechter zich nog niet uitgesproken. Maar het is best voorstelbaar dat een zaak zich voordoet waarin die vraag relevant is, bijvoorbeeld bij een website die via inline links naar andere sites foto's aanbiedt om te downloaden.21 De vraag is dan of de website waar foto's vandaan komen te kwalificeren is als databank. Als dat zo is, dan is het wel voorstelbaar dat inline linken, zeker als dat zonder bronvermelding gebeurt, in strijd geacht wordt met het databankenrecht (voorzover dit tenminste in strijd is met de normale exploitatie van die databank of ongerechtvaardigde schade toebrengt).
4. Strafrecht
In het kader van onrechtmatige links zijn uit het strafrecht met name de uitings- en verspreidingsdelicten van belang.
Bij uitingsdelicten, de naam zegt het al, gaat het om bepalingen waarin het doen van bepaalde uitlatingen strafbaar wordt gesteld. Het zal duidelijk zijn dat dergelijke uitingen ook op internet strafbaar zijn. Zo is opzettelijke belediging van de Koning strafbaar.22 Dat geldt ook voor het zich door smalende godslastering uitlaten op voor godsdienstige gevoelens krenkende wijze, het bespotten van een bedienaar van een godsdienst in de geoorloofde waarneming van zijn bediening, en het beschimpen van voorwerpen aan een eredienst gewijd.23 Ook opruien tot enig strafbaar feit of tot gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag is strafbaar.24 Een ander uitingsdelict is het aanzetten tot haat tegen of discriminatie van mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun geslacht of hun hetero- of homoseksuele gerichtheid.25 Ook is strafbaar gesteld smaad: het opzettelijk aanranden van iemands eer of goede naam, door tenlastelegging van een bepaald feit, met het kennelijke doel om daaraan ruchtbaarheid te geven.26 Voorzover dit gebeurt door middel van geschriften of afbeeldingen, verspreid, openlijk tentoongesteld of aangeslagen, zoals op internet het geval zal zijn, is er sprake van smaadschrift.27 Er is sprake van laster als bekend is dat het ten laste gelegde feit in strijd met de waarheid is.28 Ten slotte: elke opzettelijke belediging die niet het karakter van smaad of smaadschrift draagt is strafbaar als enkelvoudige belediging,29 zij het dat gedragingen die ertoe strekken een oordeel te geven over de behartiging van openbare belangen, en die er niet op zijn gericht ook in ander opzicht of zwaarder te grieven dan uit die strekking voortvloeit, niet strafbaar zijn als eenvoudige belediging.30
Naast, en nauw verbonden met deze uitingsdelicten kent het Wetboek van Strafrecht strafbaarstellingen die betrekking hebben op de verspreiding van geschriften, afbeeldingen of voorwerpen, de zogenaamde verspreidingsdelicten. Het gaat hierbij om geschriften, afbeeldingen of voorwerpen waarin een bepaalde strafbare uiting is vervat, en om gedragingen die op die verspreiding zijn gericht: van belediging van de Koning31, van opruiing32, en van discriminatie.33 De omschrijvingen van deze delicten zijn ook toepasbaar op moderne vormen van communicatie en informatievoorziening. Zo kan het via computernetwerken transporteren, kopiren, ter beschikking stellen en oproepen van gegevens gevat worden onder de begrippen als 'verspreiden', 'in voorraad hebben', of 'tentoonstellen'. Ook de term 'geschrift' is geschikt voor moderne toepassing. Dit kan ook een door een computer opgeroepen en op beeldscherm gebracht gegevensbestand zijn.34
Aparte vermelding verdient artikel 240b Sr. Dit artikel ziet op de strafbaarstelling van het verspreiden, openlijk tentoonstellen etc. en het in voorraad hebben van kinderporno. De Hoge Raad heeft met betrekking tot kinderporno beslist dat het openbare karakter aan het voorhanden hebben komt te ontvallen, zodat het in bezit hebben ervan voor eigen gebruik ook 'in voorraad hebben' in de zin van artikel 240b Sr oplevert en daarmee strafbaar is.35 Dit betekent dus dat het in bezit hebben van kinderporno te allen tijde strafbaar is.36
4.1 Hyperlinks naar websites met een onrechtmatige inhoud
Op het world wide web (www) staan pagina's die een strafbare inhoud hebben. Zo zijn er sites die te kwalificeren zijn als belediging of smaad, en zijn onder meer het terreurhandboek van Al Qaeda en Mein Kampf van Hitler en bomrecepten e.d. op internet te vinden.37 Er hebben zich in Nederland, voorzover ons bekend, nog geen rechtszaken voorgedaan waarin een beheerder van een website strafrechtelijk vervolgd werd voor een link naar strafbare informatie. Wel zijn er een paar civiele zaken geweest, waarin links naar strafbare informatie in privaatrechtelijke zin onrechtmatig werden geoordeeld.
Het links-radicale Duitse tijdschrift Radikal staat op het www, met onder andere een artikel waarin staat hoe het Duitse spoorwegnet gesaboteerd kan worden. Dit is waarschijnlijk strafbaar als opruiing38, en werd onrechtmatig geoordeeld jegens Deutsche Bahn.39 Dezelfde rechter heeft in de zaak van Deutsche Bahn tegen Indymedia40 expliciet gesteld dat een link naar onrechtmatige informatie zelf ook onrechtmatig is:
'De vraag welke vorm van hyperlinken wordt gebruikt is in dit verband niet van belang. Doorslaggevend is dat Indymedia het technisch mogelijk maakt en laat de informatie te bereiken. Of dat nu indirect of direct geschiedt is niet van belang. In dit verband geldt dit temeer nu de begeleidende teksten bij de hyperlinks de lezer ook uitdrukkelijk oproepen naar de onrechtmatige artikelen te gaan en hen daarbij de benodigde instructies geven. De omstandigheid dat de gewraakte informatie ook na het verwijderen van de hyperlinks beschikbaar blijft omdat deze infor matie niet op de server van Indymedia staat, neemt het onrechtmatig handelen van Indymedia niet weg en kan aan het voorgaande dus evenmin afdoen. Niet is ter discussie de toelaatbaarheid van hyperlinks in het algemeen. Het gaat immers om de inhoud van de publicaties waarnaar die hyperlinks toegang bie den.'41
Verder ging het in dit vonnis vooral over de vraag of Indymedia, als houder van een discussieforum op Internet, aansprakelik is voor door haar bezoekers geplaatste links.
De websites die een ontevreden clint had gemaakt over een bureau jeugdzorg zijn te kwalificeren als smaadschrift, en werden door de rechter dan ook onrechtmatig geoordeeld jegens de Stichting Jeugd en Gezin Flevoland.42 En ook hyperlinks naar de sites zijn daarmee onrechtmatig. Ook hier speelde de vraag wie aansprakelijk is voor hyperlinks, en met name of de beheerder van een site ook aansprakelijk kan zijn voor hyperlinks van andere sites die naar zijn site verwijzen.
4.2 Onrechtmatige hyperlinks
Er zijn ook situaties denkbaar dat zowel de verwijzende website als de website waarnaar verwezen wordt op zich geen onrechtmatige inhoud hebben, maar dat de aangelegde hyperlink toch een onrechtmatige karakter heeft. Een hyperlink is in een dergelijk geval dus niet onrechtmatig als gevolg van het feit dat de inhoud van de website waarnaar verwezen wordt onrechtmatig is, maar is dan onrechtmatig uit zijn aard.
Er zijn, tot nu toe, geen zaken bekend waarbij een hyperlink in een dergelijk geval tot een rechtszaak heeft geleid. Toch zijn er wel situaties te bedenken waarin dit zou kunnen spelen. Een voorbeeld is een door een leerling op zijn website gemaakte inline link met de titel 'Alcoholisten op het internet' die linkt naar een foto van het hoofd van de school van een andere website. In dit geval kan de hyperlink gekwalificeerd worden als smaad (artikel 261 Sr), omdat door de hyperlink de suggestie wordt gewekt dat het schoolhoofd een alcoholist zou zijn. Je kunt dus zeggen dat de hyperlink ervoor zorgt dat hetgeen waarnaar verwezen wordt in een andere context komt te staan. De website waar de foto staat hoeft namelijk helemaal geen website te zijn over alcoholisme of iets dergelijks, maar door er op deze manier naar te verwijzen wordt wel de suggestie gewekt dat degene die op de foto staat een alcoholist is.43
5. Overige rechtsgebieden
5.1 Portretrecht
Het portretrecht is in de Auteurswet opgenomen als beperking op het auteursrecht van de maker van een portret, omdat de maker rekening moet houden met privacy en financile belangen van de geportretteerde. Er is sprake van een portret als herkenning van het gelaat van de afgebeelde persoon mogelijk is. Iemand kan ook herkenbaar zijn door een typische lichaamshouding of door de context waarin de persoon wordt afgebeeld. Het portret kan een tekening of schilderij zijn, maar meestal gaat het om foto's.44
De Auteurswet onderscheidt twee situaties: portretten die in opdracht van de geportretteerde zijn gemaakt en portretten die niet in opdracht zijn gemaakt.45 Wanneer de portretten in opdracht zijn gemaakt mag de fotograaf nooit zonder toestemming van de gefotografeerde de foto's openbaar maken. Stilzwijgende toestemming kan soms wel worden aangenomen.46
Portretten die niet in opdracht zijn gemaakt, mogen in beginsel wel zonder toestemming van de op de foto's afgebeelde personen worden gepubliceerd. Verzet door de geportretteerde is wel mogelijk; daarvoor moet een redelijk belang worden aangetoond door de geportretteerde. De jurisprudentie heeft twee soorten belangen toegekend: een financieel belang en een privacybelang. Bij dit laatste belang wordt de onrechtmatigheid van de publicatie bepaald door de feitelijke omstandigheden, zoals bijvoorbeeld de aard en de mate van intimiteit waarmee de geportretteerde is afgebeeld, het karakter van de foto en de context van de publicatie, maar bij de weging is ook de persvrijheid een factor.47
Met de opkomst van het internet is de kans groter geworden dat inbreuk wordt gemaakt op het portretrecht. Afbeeldingen worden vaak zomaar op internet geplaatst, zonder dat daar toestemming voor wordt gevraagd of is gegeven. Men weet vaak niet dat op een afbeelding portretrecht kan rusten. In het kader van dit artikel gaat het niet om het plaatsen van een afbeelding waarop portretrecht rust, maar om het aanbrengen van een hyperlink naar een afbeelding waarop portretrecht rust.
In het voorjaar van 2002, na afloop van het tv-programma Big Brother 2, speelde een kwestie die betrekking had op het portretrecht. Kelly, de controversile ex-kandidate, had foto's van zichzelf laten maken door het blad Playboy. Bijna gelijktijdig met de bekendmaking dat zij in Playboy zou verschijnen, werden de foto's op internet gepubliceerd. In het forum van de Nederlandse website mokkels.nl werd naar de foto's gelinkt.48 Deze zaak is niet voor de rechter gekomen, maar je kunt je afvragen of de links inbreuk maken op het auteursrecht van Playboy en het portretrecht van Kelly.
In dit verband gaat het om deeplinks vanaf een forum naar de websites waar de foto's te vinden zijn. Het lijkt ons aannemelijk dat deze deeplinks inbreuk maken op het portretrecht van Kelly en de fotograaf en op het auteursrecht van de fotograaf. Voor de publicatie van de foto's was toestemming nodig. Deze toestemming is nooit gegeven, maar de foto's zijn desondanks op het internet geplaatst. Kelly heeft een privacybelang, omdat het hier gaat om foto's met een intiem karakter. De publicatie is onrechtmatig en zo kan geredeneerd worden dat de deeplinks, en in het algemeen alle links die naar deze foto's, verwijzen onrechtmatig zijn.
Een probleem is echter dat heel vaak niet duidelijk is of door de rechthebbenden toestemming is gegeven voor plaatsing van portretten op het Internet. Daardoor is het moeilijk om een maatstaf aan te leggen die bepaalt wanneer een hyperlink onrechtmatig is. Als uitgangspunt kan misschien worden aangenomen dat voor officile websites geldt dat toestemming is gegeven voor plaatsing van foto's/afbeeldingen en ander materiaal. Andere websites, zoals particuliere websites, zijn al een stuk dubieuzer. Omdat er veel gekopieerd wordt op internet is vaak niet meer te achterhalen waar een foto vandaan komt.
Een goed voorbeeld van een discussie die dan kan ontstaan, is te vinden op de website van een Maxima-fan.49 Daar werd de beheerder van de website aangesproken door de redactie van de Telegraaf, met het verzoek om de van hen overgenomen foto's van Maxima van zijn website te verwijderen. De beheerder reageerde met de opmerking dat hij de foto's niet van hen heeft, maar van een andere website waar de foto's op te vinden waren. Vervolgens laat de Telegraaf weer weten dat het niet uitmaakt waar hij de foto's vandaan heeft, maar dat de krant de rechten op de foto's bezit. Dit werd een eindeloze discussie en de redactie van de Telegraaf heeft uiteindelijk de zaak laten rusten.
Ondanks het feit dat er problemen bestaan met betrekking tot de vraag hoe iemand kan weten dat op een afbeelding/foto portretrecht rust, zijn wij van mening dat het hanteren van de stelregel 'het staat op internet, dus is het rechtmatig' niet op kan gaan. Toestemming kan niet zonder meer aangenomen of voorondersteld worden.
5.2 Merkenrecht
Merken zijn 'benamingen, tekeningen, afdrukken, stempels, letters, cijfers, vormen van waren of van verpakkingen en alle andere tekens, die dienen om de waren van een onderneming te onderscheiden'.50 Door een merk te deponeren, wordt een exclusief gebruiksrecht op het merk verkregen.51 De merkhouder kan zich dan verzetten tegen gebruik van zijn merk door derden.52
Merken worden op internet zeer veel misbruikt. Je zou kunnen zeggen dat merken op internet vogelvrij zijn. Iedereen met eenvoudige beeldbewerkingssoftware en een beetje handigheid kan een parodie in elkaar knutselen of op ander wijze met een merk aan de haal gaan.53 o worden ook vaak domeinnamen gekaapt door individuen. Een voorbeeld hiervan is een website die te vinden was onder de domeinnaam Dunkindonuts.org. Dit was een protestsite die was opgezet door een ontevreden klant. Via zoekmachines bereikten veel mensen zijn protestsite. Dunkin'Donuts heeft uiteindelijk de man betaald om de domeinnaam op te geven en nu linkt de website dunkindonuts.org door naar de officile website van het bedrijf.54 Ook worden merknamen misbruikt door ze als metatag55 in de eigen website te zetten. Op deze manier worden mensen die een bepaalde zoekterm intypen in een zoekmachine verwezen naar een heel andere website, bijvoorbeeld die van de concurrent.56
Ook door middel van links kan inbreuk op merkenrecht gemaakt worden, bijvoorbeeld door een bedrijfslogo als link te gebruiken. Men veronderstelt dan dat men wordt doorgeleid naar de website van het logo, maar komt vervolgens op een heel andere website terecht. Het gebruik van een bedrijfs- of merklogo zal eerder verwarrend werken dan een simpele textlink, waarin een merknaam staat.
Daarnaast is het mogelijk dat het gebruik van een logo als link, die wel naar de juiste website verwijst, als gevolg heeft dat er inbreuk wordt gemaakt op het merkenrecht van die ander. In de Verenigde Staten heeft een zaak gespeeld waar dit het geval was.57 Een louche pornowebsite gebruikte de naam Playboy en het 'bunny'-logo om te linken naar de website van Playboy. Deze website werd aangeklaagd en Playboy bewees dat de gebruikers van de andere website in verwarring werden gebracht dat Playboy de website sponsorde of daar enige bemoeienis mee had. De rechter achtte bewezen dat het handelsmerk van Playboy bezoedeld werd door de associatie met de andere website.58
5.3 Privacy
Het laatste te behandelen rechtsgebied is privacy, meer in het bijzonder informationele privacy, opgenomen in artikel 10 lid 1 en 2 van de Grondwet. Informationele privacy heeft betrekking op zaken als bescherming van persoonsgegevens en koppeling van gegevens. In de Wet Bescherming Persoonsgevens wordt de informationele privacy nader uitgelegd en verder uitgewerkt. Het komt er, heel kort gezegd, op neer dat verwerking59 van persoonsgegevens60 alleen mag met uitdrukkelijke toestemming van de betrokkene, en in een aantal door de wet bepaalde gevallen.61 Ook is belangrijk dat persoonsgegevens niet verder verwerkt mogen worden op een wijze die onverenigbaar is met de doeleinden waarvoor ze zijn verkregen.62
Op internet staan veel persoonsgegevens en andere gegevens die herleidbaar zijn tot een persoon. Zo is bijvoorbeeld iemands adres en telefoonnummer met gemak te achterhalen in een online telefoongids, heeft iemand wellicht een eigen website of wordt genoemd op de website van zijn werkgever of vereniging, etc. Via zelf opgegeven nieuwsbrieven en dergelijke zijn je persoonsgegevens bekend. Daarnaast kan informatie over gebruikers verzameld worden met behulp van zogenaamde cookies en spyware: stukjes software die vaak zonder medeweten van de gebruiker op zijn of haar harde schijf gezet worden, en die vaak allerlei informatie over de betreffende persoon verzamelen en terugsturen naar de website waar ze vandaan komen.
Het recht op privacy kan ook worden geschonden door hyperlinks. Zo zou een ontevreden werknemer van een bedrijf op zijn website een hyperlink aan kunnen brengen die naar een verborgen camera in het bedrijf linkt.63 Ook kunnen eerder genoemde voorbeelden gekwalificeerd worden als inbreuk op privacy. Immers, vele rechtsgebieden, zoals bijvoorbeeld het portretrecht en het strafrecht, hebben ook een element van privacy in zich. Ook is het denkbaar dat het door middel van links combineren van allerlei informatie die van iemand op Internet beschikbaar is,64 een inbreuk op diens privacy oplevert. Er is ons geen jurisprudentie bekend waar door middel van hyperlinks een privacy-inbreuk gemaakt werd.
6. Oplossingen
6.1 Technische oplossingen
Het (deep-)linken naar een webpagina kan op verschillende manieren tegengegaan worden. Op een subpagina kan een code worden geprogrammeerd, die slechts aanvragen afkomstig van hetzelfde domein accepteert. Komt een aanvraag van een andere website, dan verschijnt er een foutmelding, of de aanvraag wordt verwezen naar de homepage van de betreffende website, of de aanvraag wordt verwezen naar een andere pagina, met dezelfde informatie maar met extra informatie over de bron.
Een andere mogelijkheid is om gebruik te maken van een inlog- of registratiesysteem.65 En ook zijn pagina's die gevonden zijn met behulp van een zoekfunctie immuun voor deeplinks.66
6.2 Linking Policy
Dat er website-eigenaren zijn die er niet van gediend zijn dat er door derden naar hun websites wordt gelinkt blijkt wel uit het feit dat sommige sites er een zogenaamde linking policy op nahouden. Een linking policy is te vergelijken met een algemene voorwaarde, waarin is opgenomen dat linken naar de website niet geoorloofd is.67 Het is overigens niet gezegd dat het leggen van een link in strijd met zo'n linking policy daarmee ook meteen onrechtmatig is. Er is immers geen sprake van een overeenkomst tussen de maker van een website en de bezoekers van die site.
7. Afronding
Over het algemeen kan gezegd worden dat in elk geval voor deeplinken geldt dat dit in beginsel geoorloofd is. Dit is naar onze mening een juist standpunt dat ook recht doet aan het doel van internet. Internet is een middel om informatie openbaar te maken en is toegankelijk voor iedereen met een internetaansluiting. Hyperlinks vormen de kern van internet. Via hyperlinks is de informatie ook daadwerkelijk te bereiken en te vinden.
Framed links en inline links geven meer problemen. Deze hyperlinktechnieken roepen sneller de associatie op van 'pronken met andermans veren'. Ook in de 'nettiquette' wordt het gebruik van deze technieken ontmoedigd. Het lijkt zorgvuldiger om gebruik te maken van deeplinks, omdat hierbij duidelijk is dat verwezen wordt naar informatie op een andere webpagina. Bij framed links en inline links zijn wij van mening dat daar niet zonder meer voor geldt dat deze technieken geoorloofd zijn. In elk geval zou voor deze technieken als voorwaarde voor rechtmatigheid moeten gelden dat duidelijk is waar de informatie vandaan is gehaald.
Een algemeen en ongenuanceerd verbod op hyperlinks zou het voortbestaan van internet vrijwel onmogelijk maken. Natuurlijk zijn er situaties waarbij een hyperlink onrechtmatig kan zijn en inbreuk maakt op rechten van anderen. Het is niet zo dat op internet rechten vogelvrij verklaard zijn. In dit artikel hebben we geprobeerd om aan te geven waar de grenzen liggen. Een belangrijke rol is weggelegd voor de rechtspraak om voorwaarden en vereisten te scheppen, zodat er duidelijkheid komt over wat wel en niet is toegestaan met betrekking tot hyperlinken op internet.
Mr Deborah Lakerveld en mr dr Tina van der Linden-Smith
NOTEN
*. [Terug]
Dit artikel is gebaseerd op de afstudeerscriptie van Deborah Lakerveld, gepubliceerd op www.itrecht.nl
1. [Terug]
Nu.nl. Het betreffende nieuwsbericht is niet meer via de homepagina van nu.nl te bereiken.
2. [Terug]
Voorbeed aangehaald door Wessel Zweers in 'A little less hyperlinking', 8 augustus 2002, www.netkwesties.nl/editie42/artikel6.html.
3. [Terug]
Voorzieningenrechter Amsterdam 25 april 2002 (Deutsche Bahn vs XS4all), LJN-nummer AE1935.
4. [Terug]
Hoge Raad 22 maart 2002 (NVM vs El Cheapo), LJN-nummer AD9138.
5. [Terug]
Zie hierover onder meer: de noot van L.F. Asscher onder Pres. Rb. Amsterdam 20 juni 2002, verschenen in Computerrecht 2002-5, p. 313-315; de voorstellen van de Commissie Grondrechten in het Digitale Tijdperk en alle commentaren daarop (zie onder meer www.minbzk. nl/gdt); en heel veel websites, o.a. www.eff.org en www.vrijspraak.org.
6. [Terug]
Overigens is dit ook vaak de manier waarop advertenties en banners werken.
7. [Terug]
Een voorbeeld is www.juridisch.com, waar onder meer bij 'actuele en belangrijke rechterlijke uitspraken' een framed link geplaatst wordt naar rechtspraak.nl, overigens wel mt expliciete bronvermelding.
8. [Terug]
M.J. Frequin, H. Vanhees, Auteursrechtgids voor Nederland en Belgi, Den Haag: Sdu Uitgevers 1999, Standaard Uitgeverij Antwerpen, p. 47.
9. [Terug]
Art. 5 lid 1 van de Auteursrecht-richtlijn (Richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij, PbEG L 167/10).
10. [Terug]
Pres. Rb. Rotterdam, 22 augustus 2000 (Kranten.com), LJN-nummer AA6826.
11. [Terug]
De overwegingen met betrekking tot het databankenrecht worden hierna besproken.
12. [Terug]
Pres. Rb. Rotterdam 22 augustus 2000, r.o. 4.5 (Kranten.com), LJN-nummer AA6826.
13. [Terug]
Pres. Rb. Rotterdam 22 augustus 2000, r.o. 4.6 (Kranten.com), LJN-nummer AA6826.
14. [Terug]
C. Alberdingk Thijm, 'Kelly, Playboy en het ondeugende hyperlinkje', 2 mei 2002, www.emerce.nl/ archives/magazine/mei2002/column/13872.html.
15. [Terug]
Kelly v. Arriba Soft, U.S. Court of Appeals for the 9th Circuit Court, desicion 280 F.3d 934, 6 februari 2002.
16. [Terug]
Kelly v. Arriba Soft case background and documents, https://netcopyrightlaw.com/kellyvarribasoft.asp.
17. [Terug]
Pres. Rb. Rotterdam 22 augustus 2000 (Kranten.com), LJN-nummer AA6826, r.o. 4.9.
18. [Terug]
HR 22 maart 2002, LJN-nummer AD9138.
19. [Terug]
Bedoeld is Richtlijn 96/9/ EG, Pb EG L77 van 11 maart 1996, betreffende rechtsbescherming van databanken.
20. [Terug]
Overigens verbiedt El Cheapo zelf in de disclaimer ook hergebruik: 'Een bezoeker/ster van de sites van De Telegraaf mag geen auteursrechtelijk beschermde werken of andere in de sites opgeslagen informatie openbaar maken of verveelvoudigen zonder toestemming van BV Dagblad De Telegraaf (ook niet via een eigen netwerk)'.
21. [Terug]
Zoals bijvoorbeeld www.webshots.com.
22. [Terug]
Art. 111 Sr.
23. [Terug]
Art. 147 Sr.
24. [Terug]
Art. 131 Sr.
25. [Terug]
Art. 137c Sr.
26. [Terug]
Art. 261 lid 1 Sr.
27. [Terug]
Art. 261 lid 2 Sr.
28. [Terug]
Art. 262 Sr.
29. [Terug]
Art. 266 lid 1 Sr.
30. [Terug]
Art. 266 lid 2 Sr.
31. [Terug]
Art. 113 Sr.
32. [Terug]
Art. 132 Sr.
33. [Terug]
Art. 137e Sr.
34. [Terug]
Tweede kamer, Memorie van Toelichting, vergaderjaar 1998-1999, 26 671, nr 3 p. 7.
35. [Terug]
HR 21 april 1998, NJB 1998, nr 81, p. 1005.
36. [Terug]
Vanaf 1 oktober 2002 is ook zgn. virtuele kinderporno strafbaar, waardoor het OM niet meer hoeft aan te tonen dat iemand die kennelijk de leeftijd van 18 jaar nog niet heeft bereikt ook echt fysiek bij de seksuele gedragen betrokken is geweest. Ook kinderpornoplaatjes gecreerd met fotobewerkingsprogrammatuur vallen nu onder de strafbepaling (Stb. 2002, 388 en 470).
37. [Terug]
Maar u vindt in deze voetnoot geen verwijzing naar dergelijke strafbare informatie! Zie hierover Lodewijk Asscher, 'Sabotage van het net: wat hier staat is onrechtmatig', column in Netkwesties editie 40, https://www.netkwesties.nl/editie40/column1.html.
38. [Terug]
Art. 131 Sr.
39. [Terug]
oorzieningenrechter Amsterdam 25 april 2002 (Deutsche Bahn v. XS4all), LJN-nummer AE1935.
40. [Terug]
Voorzieningenrechter Amsterdam 20 juni 2002 (Deutsche Bahn v. Indymedia), LJN-nummer AE4427.
41. [Terug]
Voorzieningenrechter Amsterdam 20 juni 2002 (Deutsche Bahn v. Indymedia), LJN-nummer AE4427, r.o. 8.
42. [Terug]
Gerechtshof Arnhem 12 maart 2002 (Stichting Jeugd en Gezin), LJN-nummer AE1664.
43. [Terug]
Voorbeeld ontleend aan het artikel Linking, Framing and Inlining, op www.nolo.com: https:// www.nolo.com/lawcenter/ency/article.cfm/objectID/C13F7E6B-B05E-43DF-80D62B635DF9DD 9F/ catID/1D5464D1-2A36-45C3-95897F115FEEB097.
44. [Terug]
M.J. Frequin, H. Vanhees, Auteursrechtgids voor Nederland en Belgi, Den Haag: Sdu Uitgevers 1999, Standaard Uitgeverij Antwerpen, p. 79.
45. [Terug]
Zie art. 19-21 Aw.
46. [Terug]
M.J. Frequin, H. Vanhees, Auteursrechtgids voor Nederland en Belgi, Den Haag: Sdu Uitgevers 1999, Standaard Uitgeverij Antwerpen, p. 79. Van belang is wel dat de toestemming slechts verondersteld mag worden te zijn gegeen voor het doel waarvoor de foto werd gemaakt. De foto mag niet voor een ander doel gebruikt worden; daar is wel toestemming voor nodig die niet verondersteld mag worden.
47. [Terug]
M.J. Frequin, H. Vanhees, Auteursrechtgids voor Nederland en Belgi, Den Haag: Sdu Uitgevers 1999, Standaard Uitgeverij Antwerpen, p. 80-81.
48. [Terug]
C. Alberdingk Thijm, 'Kelly, Playboy en het ondeugende hyperlinkje', 2 mei 2002, www.emerce.nl/ archives/magazine/mei2002/column/13872.html.
49. [Terug]
https://www.geocities. com/CapitolHill/Parliament/ 7058/discussie.htm.
50. [Terug]
Art. 1 BMW.
51. [Terug]
Art. 3 BMW.
52. [Terug]
Art. 13A BMW.
53. [Terug]
Merken op internet vogelvrij', 4 september 2001, www.recht.nl/index.html?nid=3888.
54. [Terug]
'Not Wanted', 3 mei 2001, https://www.emerce.nl/ archives/magazine/mei2001/marketing/12451.html.
55. [Terug]
Zoekmachines op internet die op bepaalde termen zoeken, gebruiken daarvoor onder meer deze metatags, zoektermen die de houder van de website heeft aangegeven als verband houdend met de informatie op zijn website. Het doel is de informatie gemakkelijker vindbaar te maken, maar bijvoorbeeld opgave van de naam van de concurrent als metatag kan zoekenden naar de verkeerde website leiden.
56. [Terug]
Bijvoorbeeld in de zaak Portakabin, Rb. Amsterdam 25 januari 2001, DomJur 2001-52.
57. [Terug]
Playboy Enterprises, Inc. V. Universal Tel-A-Talk Inc., 1998 U.S. Dist. LEXIS 17282 (E.D. Pa. 1998).
58. [Terug]
Linking, Framing and Inlining, www.nolo.com/lawcenter/ency/article.cfm/objectID/C13F7E6B-B05E-43DF-80D62B635F9DD9F/ catID/1D5464D1-2A36-45C3-95897F115FEEB097.
59. [Terug]
Dat wil zeggen elke handeling of elk geheel van handelingen met betrekking tot persoonsgegevens, waaronder in ieder geval het verzamelen, vastleggen, ordenen, bewaren, bijwerken, wijzigen, opvragen, raadplegen, gebruiken, verstrekken door middel van doorzending, verspreiding of enige andere vorm van terbeschikkingstelling, samenbrengen, met elkaar in verband brengen, alsmede het afschermen, uitwissen of vernietigen van gegevens (art. 1 sub b WBP).
60. [Terug]
Dat wil zeggen gegevens betreffende een ge”dentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon (art. 1 sub a WBP).
61. [Terug]
Art. 8 WBP.
62. [Terug]
Art. 9 WBP.
63. [Terug]
Linking, Framing and Inlining, www.nolo.com/lawcenter/ency/article.cfm/objectID/C13F7E6B-B05E-43DF-80D62B635F9DD9F/catID/1D5464D1-2A36-45C3-95897F115FEEB097.
64. [Terug]
Te vinden via zoekmachines zoals bijvoorbeeld www.voelspriet.nl.
65. [Terug]
Zoals bijvoorbeeld www.juriforum.nl.
66. [Terug]
Bijvoorbeeld wetten via Sdu op https://wettenbank.sdu.nl/cgi-bin/login/anonymous.
67. [Terug]
Zie bijvoorbeeld www.aardvark.co.nz/linking.htm en www.relaystar.com/nl/legal/index.htm.
Verboden links. Kan een hyperlink inbreuk maken op rechten van anderen?, Deborah Lakerveld, scriptie privaatrechtelijke afstudeerrichting, december 2002
A little less hyperlinking, Wessel Zweers, Netkwesties, editie 42, 8 augustus 2002
Rechtbank Amsterdam 25-04-2002 LJN-nummer: AE1935 (Deutsche Bahn tegen XS4ALL), Rechtspraak.nl
Hoge Raad 22-03-2002 LJN-nummer: AD9138 (NVM tegen El Cheapo), Rechtspraak.nl
Website Commissie 'Grondrechten in het digitale tijdperk'
Rechtbank Rotterdam 22-08-2000 LJN-nummer: AA6826 (Kranten.com)
Richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij, IViR
Kelly, Playboy en het ondeugende hyperlinkje, Christiaan Alberdingk Thijm, Emerce, 2 Mei 2002
Kelly v Arriba Soft Case Background And Documents, NetCopyRightLaw
Richtlijn 96/9/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 maart 1996 betreffende de rechtsbescherming van databanken, Publicatieblad Nr. L 077 van 27/03/1996 blz. 0020 - 0028
Rechtbank Amsterdam 20-06-2002 LJN-nummer: AE4427 (Deutsche Bahn tegen Indymedia)
Gerechtshof Arnhem 12-03-2002 LJN-nummer: AE1664 (Stichting Jeugd en Gezin) |
|
Klacht indienen
|
|
Topic Locked
